ئەرێ جارەکێ تە هزرا خۆ کرییە، چەوا هۆڕمۆن ژیانا مە ڕێک د ئێخن؟

ل پشت هەر کەیفخۆشیەکێ، ترسەکێ یان برسیبوونەکێ یان خەوچوونەکێ دا سوپایەکێ نەدیار یێ پەیامبەرێن کیمیایی د ناڤ لەشێ مە دا کار دکەن کو ژلایێ زانستی ڤە پێ دبێژن (هۆرمۆن) ئەڤ ماددێن کیمیایی یێن کۆئەندامێ ڕژێنێن کوێر (Endocrine System) دەرددەن، وەک ئەندازیارێن ڕاستەقینە یێن هەست و تەندروستیا مرۆڤی تێنە هەژمارتن. ناسکرنا هۆرمۆنان و نازناڤێن وان، دەرگەهەکی بۆ مە ڤەدکەت دا کو کلیلێن تێگەهشتنا ڕەفتار و کاردانەوەیێن خۆ یێن دەروونی و جەستەیی بزانین.

ئەندازیارێن هەست و دەروونی

ئەگەر ئەم لایەنێ دەروونی و هەستی یێ مرۆڤی وەربگرین، دێ بینین هۆرمۆن کۆنترۆلا بارێ مە یێ دەروونی دکەن. بۆ نموونە، دۆبامین کو ب (هۆرمۆنێ بەختەوەریێ)دهێتە نیاسین، بەرپرسە ژ هەستکرن ب سەرکەفتن و پاداشتێ، لایەنێ دی یێ هەست کەیفخۆشیێ سیرۆتۆنینە کو (هۆرمۆنێ مەزاج و هەستێ باشە) ل دژبەریا ڤان هەستان، دەما مرۆڤ دکەڤیتە بن فشار و دڵڕاوکێیێ دا، کۆرتیزۆل وەک (هۆرمۆنێ دڵتەنگی و فشارێ) دەتە پێش دا کو لەشی ل هەمبەر مەترسیێ ئامادە بکەت، هەروەسا ئەدریناڵین (ئێپینێفرین)وەک (هۆرمۆنێ وزە و هێزێ) ل دەمێ ترسا توند گەرمیا لەشی و لێدانا دڵی زێدە دکەت. سەرسۆڕهێنەرترین هۆرمۆن د لایەنێ جڤاکی دا ئۆکسیتۆسینە کو پێ دبێژن "هۆرمۆنێ ئەڤینیێ"، کو بەرپرسە ل دروستبوونا گرێدانا سۆزداری د ناڤبەر دایک و زارۆکی دا، و د ناڤبەرا مروڤان دا ب گشتی.

دینامیکیەتا جەستەیی و زیندەچالاکی (Metabolism)

کارێ هۆرمۆنان تنێ ل سەر هەستان ناراوەستیت، بەلکو سیستەمێ بایۆلۆژی یێ لەشی بڕێڤەدبەن. سیستەمێ خەوێ ل دەف مە ژلایێ هۆرمۆنێ میلاتۆنین یێ ناسراو ب (هۆرمۆنێ خەوێ) دهێتە ڕێکخستن کو ب تاریبوونا شەڤێ دەردکەڤیت. د بیاڤێ غەریزەیێن سەرەکی دا وەک خوارنێ، هۆرمۆنێ جریلین (هۆرمۆنێ برسیبوونێ) کێش دکەتە سەر گەدەی دا کو سیگنال دەتە مێشکی بۆ خارنێ، ل بەرامبەر دا لیپتین (هۆرمۆنێ تێربوونێ) پەیامێ دەنێ کو ئیستۆپ بکەت.

بۆ هاوسەنگیا زیندەچالاکیێ (ئایۆز)، هۆرمۆنێ ئەنسۆلین وەک (رێکخەرێ ڕێژەیا شەکرێ د خوینێ دا) کار دکەت، و هۆرمۆنێ سایرۆکسین (T4) وەک (هاندەرێ سەرەکی یێ سۆتەمەنیا لەشی و وزێ) دهێتە نیاسین. هەروەسا لەش بۆ ئازارێن گران، چارەسەریا سروشتی یا هەی کو ئەو ژی هۆرمۆنێ ئەندۆرفینە کو وەک "ئازارشکێنێ سروشتی" یێ لەشی کار دکەت.

سیستەمێ پاراستن و بەردەوامیا ژیانێ

د گەشە و پاشەڕۆژا مرۆڤایەتیێ دا، هۆرمۆنێن وەک hCG کو ب "هۆرمۆنێ دووگیانیێ (حەملێ)" دهێتە نیاسین، ڕۆڵەکێ بنەڕەتی د پاراستنا کۆرپەلەی دا دگێڕیت، و پاشان هۆرمۆنێ پرۆلاکتین پێدڤیا سەرەکی دابین دکەت وەک (هۆرمۆنێ بەرهەمهێنانا شیری) بۆ پاراستنا ڕێژەیا ئاڤێ د جەستەی دا و قورتالبوون ژ ویشکبوونێ، هۆرمۆنێ ADH وەک (ڕێکخەرێ هاوسەنگیا ئاڤێ) کار دکەت، و د دوماهیێ دا، هۆرمۆنێ TSH وەک (کۆنترۆڵکەر و چالاککەرێ ڕژێنا دەرەقی) رۆڵێ چاودێرێ گشتی دگێڕیت.

دوماهی (ئەنجام)

مرۆڤایەتیا مە و تەندروستیا مە یا دەروونی و جەستەیی د دەستێ ڤان دڵۆپە کیمیایی یێن بچیک دایە. هەر تێکچوونەک د هاوسەنگیا هۆرمۆنەکێ دا، دشێت ژیانا مرۆڤی سەر و بن بکەت. لەوما تێگەهشتن ل ڤان پەیامبەران و هاوسەنگکرنا ژیانا مە ب ڕێکا خوارنا تەندروست، وەرزش، و دویرکەفتن ژ سترێسێ، باشترین ڕێکە دا کو موسیقا هۆرمۆنێن لەشێ مە ب ئارامی و جوانی بژەنیت.