Erê carekê te hizra xo krîye, çewa horman jîyana me rêk d êxin?

L pşt her keyfxoşîyekê, trsekê yan brsîbûnekê yan xewçûnekê da sopayekê nedîyar yê peyamberên kîmyaî d nav leşê me da kar dken ku ji layê zanştî ve pê dbêjin (Hormon). Ev maddên kîmyaî yên koendamê rjênên kwîr (Endocrine System) derdden, wek endazyarên rasteqîne yên hest û tendrostîya mrovî têne hejmarn. Naskrna hormonan û naznavên wan, dergehekî bo me vedket da ku klîlên têgeheştna reftar û kardaneweyên xo yên derûnî û cesteyî bzanîn. ​Endazyarên Hest û Derûnî ​Eger em layenê derûnî û hestî yê mrovî werbgrîn, dê bînîn hormon kontrola barê me yê derûnî dken. Bo nmûne, Dopamine ku bi (Hormonê bextewarîyê) dhête nyasîn, berpirs e ji hestkrn bi serkeftn û padâştê. Layenê dî yê hestê keyfxoşîyê Serotonin e ku (Hormonê mezaj û hestê baş e). L djberîya van hestan, dema mrov dkevte bn fşar û dılrawkeyê da, Cortisol wek (Hormonê diltengî û fşarê) dete pêş da ku leşî l hember metrsîyê amade bket. Herwesa Adrenaline (Epinephrine) wek (Hormonê weze û hêzê) l demê trsa tnd germîya leşî û lêdana dli zêde dket. Sersorhenertrîn hormon d layenê jvatî da Oxytocin e ku pê dbêjin "Hormonê evînîyê", ku berpirs e l drwstbûna grêdana sozdarî d navbera dayk û zarokî da, û d navbera mrovan da b gştî. ​Dînamîkyeta Cesteyî û Zîndeçalakî (Metabolism) ​Karê hormonan tnê l ser hestan narawestît, belku sîstemê bayolojî yê leşî b rêve dben. Sîstemê xewê l def me ji layê hormonê Melatonin yê nasraw bi (Hormonê xewê) dhête rêkxstn ku b tarîbûna şevê derdkevit. D byavê xerîzeyên serekî da wek xwarneyê, hormonê Ghrelin (Hormonê brsîbûnê) kêş dket l ser gedeyî da ku sîgnal det l ser mêşkî bo xwarneyê, l bamber da Leptin (Hormonê têrbûnê) peyamê ddetê ku îstop bket. ​Bo hawesengîya zîndeçalakîyê, hormonê Insulin wek (Rêkxerê rêjeya şekerî d xwînê da) kar dket, û hormonê Thyroxine (T4) wek (Handerê serekî yê sotemenîya leşî û wezeyê) dhête nyasîn. Herwesa leş bo azarên gran, çareserîya srwştî ya hey ku ew jî hormonê Endorphin e ku wek "Azarşkenê srwştî" yê leşî kar dket. ​Sîstemê Parastn û Berdewamîya Jîyanê ​D geşe û paşeroja mrovayetîyê da, hormonên wek hCG ku bi "Hormonê doogyanîyê (Hemlê)" dhête nyasîn, rolekê bnretî d parastna korpeleyî da dgêrît. Paşan hormonê Prolactin pêdvîya serekî dabîn dket wek (Hormonê berhemhînana şîrî). Bo parastna rêjeya avê d cesteyî da û qurtalbûn ji weşkbûnê, hormonê ADH wek (Rêkxerê hawesengîya avê) kar dket, û d domahîyê da, hormonê TSH wek (Kontrolker û çalakkerê rjêna dereqî) rolê çawdêrê gştî dgêrît. ​Domahî (Encam) ​Mrovayetîya me û tendrostîya me ya derûnî û cesteyî d destê van dlope kîmyaî yên bçûyk da ye. Her têkçûnek d hawesengîya hormonەکê da, dşêt jîyana mrovî ser û bn bket. Lema têgeheştn l van peyamberan û hawesengkrna jîyana me b rêka xwarna tendrost, wezş, û dwîrkeftn ji stressê, baştrîn rêk e da ku mûsîqa hormonên leşê me b aramî û jwanî bjenît.