بەری شەرێ چالدیران ئەوا دناڤبەرا هەردوو ئیمبراتوریەتێن سەفەوی و عسمانییان چێبووی، وی دەمی کوردستان یا دابەشکری بوو لسەر میرگەهێن سەربەخۆ د چارچۆڤێ ئیمبراتوریەتا سەفەوی دا، بۆ نمۆنە میرگەها ئەردەلان یا کوردستانی ل باژێرێ ئەسفەهان هەتا دگەهشتە باژێرێ مۆسل، دەستهەلاتا ڤێ میرگەهێ (700) سالان ڤەکێشا، دناڤبەرا سالێن (1169 -- 1869) یا زاینی.

دەمێ شەرێ چالدێران دناڤبەرا هەردوو ئیمبراتوریەتێن سەفەوی و عسمانییان ل سالا 1514 سەرهلدای، عسمانی دڤی شەری دا سەرکەفتن، بۆ جارا ئێکێ کوردستان هاتە دابەشکرن، بەشەک ژی ل 17 ئادارا سالا 1639 زاینی سەفەویان داگیرکر.

پارچەکرنا کوردستانێ بگورەی پەیمانا قسر شرین (زەهاب) دناڤبەرا هەردوو ئیمبراتوریەتا رێککەفتن لسەر هاتەکرن

1. کوردان ڕۆلەکێ کارا و بەرچاڤ هەبوو پێخەمەت سەرکەفتنا دەولەتا عسمانی لسەر دەولەتا سەفەوی، ژبەر کو پتریا کوردان هەڤپەیمانی دگەل عسمانییان هەبوون، پێگەهێ تائیفەگەریێ ڕۆلێ خۆ ڤەدیت ژ هەڤپەیمانییا کوردی - عسمانی ، چونکی کورد و تورک سەر ب مەسەبێ سونی ڤەبوون، لێ سەفەوی سەر ب مەسەبێ شیعا ڤەبوون، یا پێدڤی گوتنێ یە دەستهەلاتدارێن ئیمبراتوریەتا سەفەوی نفشێ وان ژ مالباتەکا کوردی بوون، چونکی (نادر شاھ) کورد بوو، ژمالباتەکا کورد بو و ژ شێخێن دەروێشان نەک فارس بوو
2. بەلێ دەستهەلاتدارێن سەفەوییان خزمەتا فارسان دکر، دبەرژەوەندا گەلێ کورد نەبوون.

پشتی شەرێ جیهانیێ ئێکێ و سایکس - بیکۆ

پشتێ شەرێ جیهانیێ ئێکێ ب دۆماهیک هاتی ئیمبراتوریەتا عسمانییان ژناڤچوو، جارەکادی کوردستان بگۆرەی رێککەفتناما سایکس - بیکو ل ژێر دەستهەلاتداریا ئەمپریالیزمێ هاتە پارچەکرن بۆ سێ قەوارەیێن سیاسی یێن دەست چێکەر، کو ل دەڤەرێ هاتنە دامەزراندن ل تورکیێ و عیراقێ و سوریێ.

پشتی شەرێ جیهانیێ ئێکێ قاجاری ل ئیرانێ خۆدان دستهەلات بوون، ژلایەکێ دیڤە سەرهلدان و خۆ پیشاندانێن عەشیرەتان هنگامەیەکا مەزن دروستکر، ژبەر ڤان ئەگەران حکومەتا قاجاری نە دەستهەلاتەکا کارابوو ل وەلاتی. دەڤەرێن دی یێن رۆژهەلاتا ناڤین وەک کەتوارەک لژێر دەستهەلاتدارییا عسمانییان بوون، دەڤەر لسەر عیالەتێن عسمانییان هات بۆ پارڤەکرن، وەک میناک عیراقا نوکە ژ سێ عیالەتان پێکهات بوو، وەکو عیالەتا شەهرەزور، بەغدا، بەسرا. هەردوو دەڤەرێن (قەتیف و ئیحساء) یێن شیعە نشین زەنگینن ب پترولێ ب وەلاتێ سعودیێ ڤە گرێدان، نوکە هەردوو دەڤەر بەشەکن ژسعودیێ، دیسان کوێت ژی بەشەک بۆ ژ عیالەتا بەسرا.

بەری شەرێ جیهانیێ ئێکێ شێخ مەحمود حەفید بۆ شاهێ باشۆرێ کوردستانێ بەلێ ئەمپریالیزما بەریتانی باشۆرێ کوردستانێ داگیرکر و ب عیراقێ ڤە گرێدا، بەریتانیا زەلامەکێ سعودی ئینا و کرە پاشایێ عیراقێ.

دۆزا ڕەوا یا دەولەتبوونێ

دەمارگیرێن تورک و عەرەب و فارسان ماندەل دکر، کو کوردستان بەری چاخێ نوی یا سەربەخۆ نەبوو ژبەر هندێ ئەو ماف نینە یا سەر بەخۆبیت، بێگومان کوردستان بەشەک بۆ ژ ئیمبراتوریەتا عسمانییان مینا دەڤەرێن دی وەکو عیراق و سوریێ و تورکیا و سعودیێ و لوبنان و ئوردنا نوکە، کو ئەڤ وەلاتە بەری شەرێ جیهانیێ ئێکێ لسەر رویێ عەردی نەبوون وەک قەوارەیێن سیاسی، ڕەوشا وان وەکو یا کوردستانێ بوو.

پشتێ شەرێ جیهانیێ ئێکێ ئەڤ دەولەتێن دەست چێکەر ل دەڤەرێ پەیدابوون بگورەی سنورێت نوکە، بۆ وان وەلاتان بووینە سنورێن پیرۆز ، هەروەسا بەشەک ژپشکا عسمانییان ل کوردستانێ ب دەولەتێن دەست چێکەرڤە بگورەی رێککەفتناما سایکس - بیکو هاتە گرێدان وەکو تورکیاو سوریا و عیراقێ.

لدویف یاسایێن نەتەوێـن ئێگگرتی هەر گەلەک ژ جیهانێ مافێ هەی دەولەتا خۆ یا سەربەخۆ ئاڤا بکەت، لەوا گەلێ کوردستانێ ژی مافێ هەی وەلاتێ خۆ ڕزگار بکەت و دەولەتا خۆ دامەزرینیت لسەر عەردێ خۆ یێ دیرۆکی.