بخوور و گێچێن ل دەڤ ئێزدییان

بخوور

بخوور گیایەکە ل وەرزێ بەهارێ شین دبیت، ئێزدی دئینن هشک دکەن و ئەو گیایە ئێزدییان تێکەلی مەراسیمێن خۆ یێن ئۆلی کرییە و ل ڕێورسمێن خۆدا بکار دئینن. بخوور د میتۆلۆژیا ئێزدییاندا ڕامانا وێ ئەوە بۆ کرنا دەر (دەرئێخستنا) گیانێ شەڕخواز و خرابیێ، و تنێ ڕێ ددەتێ گیانێ سوودبەخش بێتە د هندورێ پەرستگەها لالش دە، ئانکو بخوور پاقژکرنە.

ئەو کەسێ ل پەرستگەها لالشێ تاوێ (قاپێ) بخوورێ هەڵبگرت، دڤێت ئەو کەس شەکەستی بیت؛ چ کوڕ یان کچ بیت. شەکەستی ئانکو نابیت ژیانا هەڤژینیێ پێکبینیت و خۆ ژ خۆشی و لەزەتێن دنیایێ بێبەهر دکەت و بۆ ئاخرەتێ کاردکەت. دەمێ سەما ئۆلی ل پەرستگەها لالش تێتە گێران، بخوور دهێتە هەلکرن. ل ئێڤاریێن ڕۆژێن چارشەمبوویا و ئینییا، دای کابانێ یان فەقرایەک تاوێ کو تژی پەلیت ئاگری و کیسکێ بخوورێ (بێهنخۆش)ـێ د دەستان دایە و هەر بێهنەکێ پچەکێ بخوورێ بەردەتە سەر وان پەلان و بێهنا خۆ یا خۆش وان ئاقدێن خاسا و پەرستگەهێ خۆش و ب هەیبەت دکەت.

ل دەمێ چرایێن ل لالشێ تێن گۆڕی کرن بخوور تێت هەلکرن، و دەما ئێزدی بزڕی (زارۆکێن ساوا) دبنە پەرستگەها لالش، ب تەوا (تاوێ) بخوورێ تێتە پێشوازی کرن و گەلەک ڕێورسمێن دی بخوور تێتە هەلکرن. قەولێ شێخ و ئاقووب پیرۆزییا بخوورێ وەسا ددەتە دیارکرن:

پرا سەراتێ کەسکە

تە بێهن ژ بخوور و عەنبەر و مسکە

دیندارا سلتان ئێزی یا ب مالە و یا ب رزقە

گێچێن (سپیکرن ب گێچێ)

ل دەستپێکێ مرۆڤ دناڤ شکەفتاندا ژیایە، پشتی ژیانا شکەفتان مرۆڤی دەست ب ژیانا کشتۆکالی کرییە و ل سەر ڕوباران ژیایە. ل سەر ڕوباران و دناڤ چیایاندا کەش و هەوا سار بوو، مرۆڤی وی دەمی مفا ژ گەرمییا ڕۆژێ دیتییە بۆ خۆ گەرمکرنێ، ژبەر هندێ دوعا بۆ ڕۆژێ دکرن. ژێدەرێن دیرۆکی دیاردکەن کو ئێکەم دوعا مرۆڤی کری دوعایا ڕۆژهەڵاتی و ڕۆژئاوایی بوو. بۆ زانین هێشتا هەمان دوعا هەتا نۆهو تێتە کرن ل ناڤ ئێزدییان. پشتی هنگێ پەرستگەهێن ڕۆژێ هاتینە دروستکرن. ئاڤاکرن و دروستکرنا وی دەمی یا پەرستگەها و خانیان ژ لبنە (کەرپێچ) بوو.

د ئۆلا ئێزدییاندا هندەک داب و نەریت هاتینە گونەهکرن د مەها نیسانێ دا، وەک ڤەگوهاستنا بووکێ و ئاڤاکرنا خانیان د مەها نیسانێ دا. سروشتی گونەهکرییە نەکو ئۆلی، چونکو د مەها نیسانێ دا داوییا دەمێ بارانێ یە، ئانکو مرۆڤ نزانیت چ گاڤێ دێ باران باریت یان چ گاڤێ سایی یە. ئاقلداران یا دانای مەودایێ زڤستانێ و بارانایە و کارێ هاریێ نائێتە کرن، چونکو کایی نەمایە بۆ دروستکرنا کارپێچا (کارپێچ = ئاخ + ئاڤ + کایی) و شقلە و مادێن هشک نینن بۆ دروستکرنا خانیان.

کارێ هاریێ پشتی مەها نیسانێ دەستپێدکەت و ئاخ کۆلان حەلال دبیت، چونکو د مەها نیسانێ دا نابیت ئێزدی ئەردی بکۆلن. د میتۆلۆژیا ئێزدییاندا هاتییە ئەرد ل مەها نیسانێ دروست بووییە و ئەردێ ساڤایە، دبێژنە ڤی نەریتی (گێچێن) ئانکو (گێچ).

نک ئێزدییان دبێژنێ گێچینا خاسا، ئانکو قوبێن خاسا پێ تێنە سپی کرن. ژ ئێکی گولانا ڕۆژهەڵاتی دەستپێدکەت و خانیان سۆر دکەن ب هارییا نوو.

بۆ زانین تەوافا گێچێن ل گوندێ دوغاتا سەر ب ناحیا ئەلقووش تێتە کرن.