بهایێ ڕۆندکەکا دەیکا شەهیدی چەندە، دەما بۆ کوڕێ خۆ یێ کو چ جاران نەزڤریتە مال دبارینیت؟

ئەرێ بهایێ وێ ئاخفتنەکا دووبارەیە د سالرۆژا ئەنفالان دا؟ یان وێنەیەکێ چوارچۆڤەکری یە، کو د ناڤ خەلکی دا دهێتە نیشاندان؟ یان ئەو مووچەیەیێ ب گیرۆبۆن وەردگریت؟ یان ئەو پەیکەرە یێ کو بتنێ ژ دەرڤە دهێتە پاقژکرن، بەلێ ڕاستیا دناڤ دا هاتیە ژبیرکرن؟

یان ژی ئەو ڕۆندکە د بێ بهانە، چونکی تمامیا ژیانا مرۆڤی تێدا بەرزە بوویە، ئێکەم هەناسەیا زارۆکی، دەما دەستێ وی یێ بچویک دناڤ دەستێ وێ دا، ئەو خوارنێن بۆ چێکڕین، ئەو شەڤێن درێژ یێن کو لبەر ڕاوەستیایی، ئەو داهاتوویێ هزرا خۆ تێدا دکر، و ئەو کێلیکا کو مێژوویێ هەمی تشت لێ تێکداین؟

بۆ دایکێن کورد، ئەڤ پرسیارە نە چیرۆک و درەو و پێناسەنە. ئەڤە ئازار و ژیانا وان یا ڕۆژانەیە. زارۆکێن وان ب ئەنفال، چەکێ کیمیایی، کوشتنا ب کۆمەڵ، بەرزەکرنا ب زۆری، زیندان، جەنگ و تیرورێ ل سەرانسەری کوردستانێ بەرزە بووینە. هەر قوربانیەکی چیرۆکەکا جودا هەیە، بەلێ برینا هەمی دایکان ئێکە، کەسەک کو زارۆکێ وێ ژێ هاتیە دویرکرن و شەهیدکرن، و پاشی جیهان ژی داخواز دکەت ب ژیانا خۆ بەردەوام بیت.

ئەو ب ژیانا خۆ بەردەوام دبیت، بەلێ ئەڤە نە ب ڕامانا هندێ یە ئەو یا دژیت، بەلکو رۆژانە دناڤ ئازارێن خودا د مریت.

جینۆساید و ژمارەیێن کو برینان دڤەشێرن

مەزنترین مێژووا ڤان کارەسات و ئازاران، ئەنفالا ساڵا ١٩٨٨ێ بوو ژ لایێ حکومەتا سەددام حسین ی ڤە. ڕێکخراوا مافێن مرۆڤی (Human Rights Watch) پشتی ڤەکۆلین د بەڵگەنامەیێن دەولەتێ دا کری و گۆهـ ل ٣٥٠ شاهدان بوی، گۆت ئەڤە جینۆساید بوو. د ناڤبەرا مەها شوبات و ئەیلوولا ١٩٨٨ێ دا، ب کێماتی ٥٠ هەزار هەتا ١٠٠ هەزار کەس هاتنە کوشتن. گوند هاتنە ڤاڵاکرن، خێزان هاتنە ژ ئێک ڤەقەتاندن، و گەلەک کەس د گۆڕێن ب کۆمەڵ دا بەرزە بوون.

ل ١٦ی ئادارا ١٩٨٨ێ، کیمیابارانا هەڵەبجە چێبوو. ب کێماتی ٥ هەزار کەس هاتنە کوشتن و ب هزاران هاولاتیێن مەدەنی بریندار بوون. ئەڤ ژمارەیە د گرنگن دا کو کەس تاوانێ ئینکار نەکەت، بەلێ ژمارە دشێن ڕاستیێ ژی ڤەشێرن. ٥ هزار کوشتی ئانکو ٥ هزار جیهانێن جودا هاتنە ڤەمراندن، دایک، باب، زارۆک، جیران، دەنگ و ناڤ.

ل پشت هەر ژمارەیەکێ، دایکەک هەیە کو ئەڤ هندا بونە بۆ وێ نە ژمارە بوویە.

ژ دەستدانا نەدیار و پرسیارێن بێ بەرسڤ

هندەک دایکان تەرمێن زارۆکێن خۆ دیتن، بەلێ گەلەکان نەدیتن. ڕێکخراوا خاچا سور ئەڤێ دبیژیت "ژ دەستدانا نەدیار". دەما ب دروستی دیار نەبیت کو مرۆڤێ تە ساخە یان مڕیە، ئومێد و شینگەری د ناڤ ئێک دل دا دژین. ڕەنگە دایک ب ئاقڵانی بزانیت کو چەندین ساڵ دەربازبووینە، بەلێ د دلێ خۆ دا هێشتا ل هیڤیا دەنگێ پێنگاڤێن زارۆکێ خۆ یە ل پشت دەرگەهی.

ژبەر ڤێ یەکێ، کوڕێ بەرزەبووی تنێ نەبوونا وی نینە؛ ئەو دبیتە پرسیارەک کو هەر سپێدە ب دەیکێ ڕا بێدار دبیت:

• ئەرێ بۆ کیڤە بڕن؟
• ئەرێ ترسیا بوو؟
• ئەرێ کەسەکی ئاڤ دایێ؟
• ئەرێ گازی من کر؟
• ئەرێ تەرمێ وی د گۆڕەکێ ب کۆمەل دا یە کو هێشتا نەهاتیە ڤەکرن؟
• ئەگەر تەرم هاتە دیتن، ئەرێ کەس دێ نیاسیت؟
• ئەرێ دێ ئەز ساخ بم دا زارۆکێ خۆ ب ئاخێ ب سپێرم؟

چ وتار نەشێن بەرسڤێن خەیالی بۆ وان پرسیاران دروست بکەن. گۆڕێن کۆمەڵ بەردەوام د ناڤ عێراقێ دا دهێنە دیتن، و لێگەڕیان هێشتا ب دووماهی نەهاتیە. یاسایێن عێراقێ و هەرێمێ دانپێدانێ ب ماف و مووچەیێن خێزانێن شەهیدان دکەن، بەلێ یاسا دشێت مووچەی بژمێریت، و نەشێت بهایێ کوڕەکی بدەت.

ئازارەکا نەپچڕای و پێداویستیێن ڕاستەقینە

ئەڤ ئازارە ژ ساڵەکێ و سنوورەکی مەزنترە. د ناڤ ئیرانێ دا، ڕاپۆرتێن نەتەوەیێن ئێکگرتی بەڵگەیا گرتن، ئێشاندن و سێدارەدانا کوردان تۆمار دکەن. د باکورێ کوردستانێ دا، د ساڵێن ٢٠١٥ و ٢٠١٦ێ دا وێرانکاری و کوشتن چێبووینە. د ناڤ عێراق و سوریا دا، خێزانێن کوردی کەسێن خۆ د شەڕێ داعشێ دا ژ دەست داینە، و دەیکێن ئێزدی تووشی جینۆساید، ڕفاندن و کۆیلایەتیێ بووینە. ئەڤ مێژوویە دڤێت ب دروستی بێتە گووتن بێ تێکەڵکرن.

پەیڤا "شەهید" ل دەف کوردان ڕێزەکا مەزنە بۆ کەسەکێ ژیانا خۆ بۆ ئاخ و ئازادیێ دابیت. بەلێ بەریا شەهید ببیتە هێما و وێنە، ئەو زارۆکێ دەیکەکێ بوو کو ئەو دێم ب بێ چوارچۆڤە د نیاسی.

دڤێت ئەم د هشیار بین دەما مەزناهیێ ددەینە قوربانیدانێ. جڤاک دبێژیتە دەیکێن شەهیدان "تۆ یا ب هێزی"، لەورا ئەو هەست دکەت مەجال نینە ببۆڕیت. بەرپرس ناڤێ کوڕێ وێ دئینن، بەلێ پرسیار ناکەن ئەرێ دەرمانێن وێ هەنە؟ ئەرێ دۆسیە هاتیە ڤەکۆلین؟ یان ئەرێ ئەو شەڤێ د نڤیت؟

دەیکا شەهیدی پێتڤی ب ڕێزگرتنا فەرمی نینە، بەڵکو پێدڤی ب ڤان تشتانە:

1. ڕاستی: ئەرشیف بێنە ڤەکرن، گۆڕ بێنە پاراستن، و لێگەڕیان بەردەوام بیت.
2. دادپەروەری: دادگەهێن دروست و لێپرسینێن تمام بێ جیاوازی.
3. خزمەت: پشتەڤانیا دارایی، چاڤدێرییا تەندروستی، و هاریکاریا ڕاستەقینە ب بێ منەت.
4. بیرئانین: فێرکرنا ئازارێن کوردان د قوتابخانان دا وەک مێژوویا مرۆڤایەتی.
5. ڕێگری: دا کو دووبارە ڕووی نەدەت.

ئەڤ بەرپرسایەتیە دکەڤیتە سەر ملێ حکومەتێ و جڤاکێ کوردی ژی. ئەم نەشێین ڕێزێ ل شەهیدان بگرین و دەیکێن وان ژبیر بکەین. ئەم نەشێین ئازارێن وان بکەینە ئامرازەک بۆ بەرژەوەندیا حزبی یان گوتارێن فەرمی، ئەڤ ئازارە ژ سنورێن کوردان ژی دەرباز بووینە، دتیکا کورد ل هەلەبچە، بارزان، قامشلو، دیاربەکر یان مەهاباد، ئازارەکا جیهانی و مرۆڤایەتی هەلگرتیە.