#0249

رۆژناما كوردستان (١٨٩٨-١٩٠٢)

Kurd Diaspora Kurd Diaspora 03 Sep 2026 · 3 min read · 58 views
رۆژناما كوردستان (١٨٩٨-١٩٠٢)

رۆژناما کوردستان: دایک و دەستپێکا رۆژنامەگەرییا کوردی (١٨٩٨ - ١٩٠٢)

روژنامە ئێک ژ تایێن گرنگە د ژیانا مروڤایەتیێ دا، رۆژنامێ هەبوونەکا گرنگ یا هەیی بۆ وەلاتی، رۆژنامە ئێکە ژ بنەمایێن ڕەوشەنبیری، ل مێژوویا نوى و هەڤچەرخ دا ل کوردستانێ رێژا نەزانینێ پتر بو ژ زانینێ ئەڤ چەندە یا خۆیایە د بەرپەرێن دیرۆکێ دا.

هەژی گوتنێ یە، رۆلێ رۆژنامەگەریێ ل دوماهييا چەرخێ نۆزدێ دەسپێکر، وەرچەرخانەکا نویی بوو د ژیانا کوردا دا، ئەڤ رۆژنامە ب (رۆژناما کوردستان) هاته ناڤکرن، ئێکەم رۆژنامەیە د مێژوویا مللەتێ کوردا دا، زێدەباری هندێ ئەڤ رۆژناما ڕەوشەنبیری ب سەرکردایەتیا مالباتا بەدرخانیا هاته چاپ وەشاندن، هزرا ئەندامێن ڤێ مالباتێ بەلاڤکرنا زانین و زانستێ یە دناڤ کورداندا رێکەکە ژبۆ گەشەپێدانا هزرا نەتەوەییا کوردی، دیسان دەرئێخستنا ئەڤێ رۆژنامێ ئێک ژ بزاڤێن هەرە گرنگ بوو لسەر ئاستێ رەوشەنبیری.

مێژوویا وەشاندنێ و گەشتێن وێ یێن جوگرافی

یازانایە رۆژناما کوردستان ئێکەم هژمارا وێ ل ٢٢ نیسانا سالا ١٨٩٨ ل قاهيره ل مسرێ دهێتە چاپ وەشاندن، ب سەرپەرشتیا (میقداد مەدحەت بەدرخان)ی کورێ میر بەدرخان پاشایی، هەروەسا سەرنڤیسەرێ ئەڤێ رۆژنامێ شیا پێنج دانەیان ژ ڤێ رۆژنامێ چاپ بکەت ل مسرێ، پشتی میقداد مەدحەتی دەست ژ رۆژنامێ بەردایی ژبەر سیاسەتا دەولەتا ئوسمانی برایێ وی یێ بچیک عەبدولرەحمان بەدرخانی بوو نڤیسەرێ ئەڤێ روژنامێ ژمارا (٦-٣١) دەرئێخست ل وەلاتێن جودا جودا، بڤی شێوەیی:

  • هژمارا (٦-١٩): ل جنێف هاتە چاپکرن.
  • هژمارا (٢٠-٢٣): ل مسرێ هاتە چاپکرن.
  • هژمارا (٢٤): ل لەندەن هاتە چاپکرن.
  • هژمارا (٢٥-٢٩): ل فولكستون ل باشۆرێ لەندەن هاتە چاپکرن.
  • هژمارا (٣٠-٣١): دیسان ل جنێف هاتە چاپکرن.

هەروەسا دووماهى هـژمارا ئەڤێ رۆژنامێ ل ١٤ی نیسانا سالا ١٩٠٢ دهێتە چاپکرن و وەشاندن.

ناڤەرۆک، زمان و بابەتێن سەرەکی

ئەڤ رۆژنامە ب دوو دەمێن جێواز دهێنە دیتن، سەردەمێ میقدادی رۆژنامێ ڕولێ ڕەوشەنبیری بخۆڤەدیت، بەلێ سەردەمێ عەبدولرەحمان بەدرخانی رۆژناما کوردستان ببوو رۆژنامەکا سیاسی و ڕەوشەنبیری، دیسان هەر هـژمارەکا ئەڤێ رۆژنامێ ژ چوار لاپەران پێکدهات، زێدەباری هندێ رۆژنامە ب زمانێ (لاتینی) دهاته نڤێسین ئەوێ خەلکێ جزیرا بۆتان پێ د ئاخڤتی، هەروەسا ئەڤێ رۆژنامێ گەلەک بابەت بخۆڤە گرتینە وەک: ئەدەبی و سیاسی و ئاینی و زانستی و کۆمەلایەتی… هتد.

ئەو گۆتارێن د رۆژنامێ دا هاتينە باسکرن بکورتی باسێ (میر بەدرخان بەگی) دکەت، باس ل سەلاحەدین ئەیوبی باپیرێ کوردا دکەت، باس ل سوارێن حەمیدی دکەت، ئەوێن لسەردەمێ سولتان عەبدولحەمیدێ دوویێ هاتينه دامەزراندن، هەروەسا باس ل ناڤدار و نشتیمانپەروەرێ کورد (حاجی قادرێ کۆیی) دکەت، باس ل داستانا (مەمۆ و زین)ا …هتد.


پەیام و ڕۆلێ نەتەوەیی

وەکی مە دیارکری رۆژناما کوردستان رۆژنامەکا سیاسی و ڕەوشەنبیریە، هەروەسا ب هوشياركرنا نەتەوەیێ کوردڤە گرێدایە، هەردوو برایا گەلەک گازی پێشکێشی کوردان کرینە برێیا ئەڤێ رۆژنامێ، كۆ هشيارببن ژوێ خەوا گرانا چەندین سالان و لدیڤ مافێن خۆیێن نەتەوەیی بچن و زێدە دکەت ژبیر نەکن زمان و ئەدەب و کەلتور و دابونەریتێن هەوە گەلەک جێوازترن ژ یێن دی، واتە رەنج و خەبات و شوین تبلێن وان دیارن د ڤێ رۆژنامێ دا، دهێتە دیتن رۆژنامە چەکەکێ گران و بزاڤەکا مەترسی بوو لبەرامبەر دەولەتا ئوسمانی و نەخاسمە بەرپرسێن دەولەتێ تایبەت لسەردەمێ عەبدولرەحمان بەدرخانی، سەرەرایی هندێ ئەڤێ رۆژنامێ بۆ هەمی نەحەز و دوژمنێن کوردا سەلماند کۆ کورد ژی خۆدان رەوشەنبیر و زانستن.

Share this article Reference number: #0249
 X Facebook LinkedIn WhatsApp Telegram Reddit Pinterest Email

comments (0)

No comments yet