د ناڤبەرا کەرامەتێ و پارەی دا: شرۆڤەکرنا فەلسەفی و یاسایی یا ماددەپەرستیێ

خوێندنەوەیەک بۆ مۆدێلێ "دەولەمەندبوونا ژ نیشکەکێ ڤە" و هەڵوێستێ یاسایێ

تەوەرێ گۆتارا تە پێکۆلەکا گەلەک داهێنەرانە و ڕەخنەیی دکەت د ناخێ جڤاکی دا. پەندا بەربەڵاڤ یا "هەی بکوڕێ کەری بە (بتنێ پارە ل جەم تە بن)"، ڕەنگڤەدانا تێکچوونا پیڤەرێن ئەخلاقی یە، دەمێ جڤاک دیتنەکا ڕووکەش و ماددی وەردگریت و بهایێ مرۆڤایەتیێ د کەتە قوربانیێ سامانێ ده‌ستكه‌فتى، بێی کو پرسیارێ ژ سەرچاوە و شەرعیەتا وی پارەی بکەت.

هاوکێشەکا نەهەڤسەنگ د جڤاکی دا

ئەڤ تێکچوونا پیڤەران دبیته ئەگەرێ پەیدابوونا جیاوازیەکا مەزن د داهات و گوزەرانا خەلکی دا:

ئەرێ ما ژ لایێ یاسایێ ڤە ئەڤ چەندە دروستە؟

نەخێر، ژ لایێ یاسایی ڤە ب چ ڕەنگان دروست نینە. لایەنێ کێماسیێ نە د یاسایێ دایە، بەلکو د جێبەجێکرنا یاسایێ و چاودێریێ دایە. یاسایا عێراقی و هەرێما کوردستانێ چەندین ڕێکارێن یاسایی یێن هەین بۆ ڕووبەڕووبوونا ڤێ دیاردەیێ:

• یاسایا "ژ کیڤە تە ئەڤە ئینا؟" (من أین لک هذا؟): ئەڤە یاسایەکا تایبەتە کو دڤێت پرسیارێ ژ هەر کەسەکێ بکەت یێ کو سەروەتێ وی ب شێوەیەکێ نەگونجاو و ب لەز زێدە دبیت، دا کو ژێدەرێ داهاتی دیار ببیت (کا ئەرێ گەندەڵی، قاچاخچیەتی، یان سپیکردنا پارەی یە؟).
• دەستەیا دەسپاقژیێ (النزا‌هة): ئەرکێ وێ چاودێریکردنا داهاتێ بەرپرس و فەرمانبەرانە، بەلێ د ناڤبازا گشتی و کەرتی تایبەت دا هێشتا لایەنێ دویڤچوونێ یێ لاوازە.
• سەپاندنا باجێ: کێماسیا دویڤچوونا باجێ ل سەر دەولەمەندێن نوو ڕێ خۆش دکەت کو بێی چاودێری سامانێ خۆ مەزنتر لێ بکەن، د دەمەکێ دا کاسبکارێن بچووک هەمیا دبنە قوربانی باج و داهاتێ کێم.

"ڕاستکرنا ڤێ تێگەهشتنێ پێدڤی ب دوو تشتان هەیە: ئێک، هۆشیاریا ئەخلاقی یا جڤاکی کو ڕێزێ ل مرۆڤی بگرت نەک ل بەریکێ وی؛ دوو، کاراکرنا یاسایێن چاودێریکردنا سامان و داهاتی دا کو دادپەروەری بەرقەرار ببیت."