ژ وان بابەتێت بەردەوام جهێ مژارێ و باسکڕنێ ل دەڤ زۆربەی چین و توێژێن جڤاکی و کۆمەڵایەتی کێشان و ڤەکێشانەک مەزن ل سەر دهێتەکرن، و بەردەوام جهێ دانوستاندنێ بێ ب گەهشتن ب هندەک ئەنجامێن هاوبەش و رازیکەر، ئەڤە ژی گرنگی و ڕۆڵێ گەنجی د ئاڤاکرن و د پێشڤەبرنا وەلات و جڤاکی دا. گەنج هاتیە نیاسین ب دینەمۆیێ ئاڤەدانکرن و گەشەسەندن و وەرارێ و ستوونا گۆهوڕینێ و پێشکەفتنێ ل هەر وەلاتەکی و جڤاکەکی، زۆر جارا وەلات ل سەر دەستێ گەنجان هاتینە ئاڤاکرن و خرابکرن.

کارکرن ب هەمی هێز و شیانێت خۆ ژ بۆ ئافراندنا هندەک هێز و شیانێت نوو و سەردەمیانه د بیردانکێ دا یان د وەرگرتنێ دا، ب هندەک ڕێک و لڤینێن سەردەمیانه ب وێرەکی و ب هێز و شیانێت هوشمەندی (ذهنی) یێت بەرفرەهـ و تازه کار دکەن، و هەردەم هزر د گۆهوڕینێ و نویکرنێ دا دکەن و کار بۆ دکەن. ژ بەر ڤێ یەکێ ب نێرینا بەشەک ژ ڕەوشنبیر و کەسانێت بسپۆر د ڤی بواری دا، گەنجی ب گرنگترین سەروەت و سامان و چەک و داهاتێ وەلات دزانن و دبینن، و د هەمان دەم دا گرەنتیەک کە ژ بۆ پاشەڕۆژەکا گەش و ڕوون ب گەهشتن ب هەمی ئارمانج و هیڤی و ئومێدا و خەون پێڤە دئێنە دیتن، ل هەر وەلاتەکی و د هەر جڤاکەکی دا.

و دیسان د ئاینێ پیرۆزێ ئیسلامێ دا ژی گەنج بوویە جهێ گرنگی پێدانێ و هاتیە نیاسین ب ستوونا ئومەتێ دەمێ پێغەمبەرێ مە (محمد) سلاڤێت خودێ ل سەر بن د گۆتنەکا خوهێ دبیژیت:

«لا تَزولُ قَدَمَا عبدٍ يومَ القِيامةِ حتى يُسأَلَ عَن عُمُرِه فيمَ أفناه، وعن عِلْمِه فيمَ فَعَل، وعن مالِه مِن أينَ اكتسَبَه وفيمَ أنفَقَه، وعن جِسمِه فيمَ أبلاه»

کەواتە قۆناغا گەنجینیێ باشترین و ب هێزترین و ب چالاکترین قۆناغا ژیێ مرۆڤی دهێتە هژمارتن. ژ کارخستن یان پشتگوهـ ئێخستن و گرنگی نەدان ب هێز و شیانێت گەنجان کەواتە گرەنتی نەکرنا پاشەڕۆژەک و ئایندەیەکێ گەش بۆ گەل و وەلاتى. ئەڤ چەندە ژی زەنگەکا مەترسیدارە و ئارمانجەکە بۆ هندێ وەلات پاشکەفتنێ بخۆڤە ببینیت، ئیدی ژیان ب زەحمەت بکەڤیت و وەلات بەرەڤ ئاراستەیەکی نەدیار ڤە بچیت. بێکاری ژ مەترسیدارترین و بەرچاوترین کۆسپایە بۆ ژ کارکەفتنا گەنجان، و ئێکەم قوربانیا ڤێ ڤالاتیێ وەلات و جڤاکە، کو ب گرانی باجا ڤێ ڤالاتیێ ددەن. ژ بەر بەرفرەهیا بابەتی تنێ دێ ل سەر هندەک خالان ڕاوەستین یێن دبنه ئەگەرێن ژ کارکەفتنا گەنجان و شێوە و چاوانیا کاریگەریێ ل سەر وەلات و جڤاکی:

ئەگەرێن ژ کارکەفتنا گەنجان و کارتێکرنێن وێ

1. ژ لایێ سیاسی ڤە: وەلات تووشی قەیرانا گەنجان دبیت دەمێ گەنج ب ئەگەرێن جودا جودا وەکی خرابیا کاودانان و نەبوونا دەلیڤێن کاری تووشی ماندیبوونەکا هزری دبیت، و ژلایێ بیرکرنێ ژی ڤە ژ کار دکەڤیت بێ هزرکرنەکا ساخلەم، و گەنج بەرەڤ بێ هیڤیبوونێ و بڕیارێن شاش دچیت. وەکی مە پێشتر ئاماژە پێ کری، ل جهێ هزرکرنەک و خاندنەکا دروست و تەندروست، ب خەیال و خەون سەرەدەریێ دگەل ئاستەنگ و واقعێ تێدا دژین دکەن، و پێنگاڤێن خۆ دهاڤێژن و بڕیارێن شاش د دەن. دا ل وی دەمێ دیار دا کۆچکرنا گەنجا دبیتە مژار و باسێت گرنگ بۆ وەلات و جڤاکی ژ بۆ ڤەدیتنا ڕێگە چارەیەکا ب بلەز و گونجایی ژ بۆ بەرپێگرتنا ڤێ دیاردێ. چونکی سەرهڵدان و دیاردا کۆچکرنێ و زێدەبوونا ڤێ دیاردێ وەلاتی نەچار دکەت و پالدەت هزر و کار بۆ ڕێکێن توند و دژوار بگریتە بەر و هەر تشتەکێ گرێدای دیاردا کۆچکرنێ. زێدەباری مەزاختنێن زۆر و خەرجیێن زێدە ژ بۆ ڤەگەڕاندنا وی گەنجی بۆ بارێ وی یێ سروشتی ژ لایێ هزر و شیان و هێزا لەشی ڤە، کو ببیتە داهاتەک بۆ وەلاتی ب شێواز و ڕێکێت جودا جودا کار ل سەر پاشگەزبوونا وی ل سەر بڕیارا بجهێلانا وەلاتی بهێتەکرن، سەرەنجام دووبارە وەلات ل ژێر سیبەرا دارا خزمەت و خەباتا وی یێ ئاڤەدان بیت.
2. ژ لایەنێ جڤاکی ڤە: ژ کارکەفتنا گەنجان دبیتە ئەگەرێ سەرهڵدانا ئاریشێن جڤاکی و کێمکرن یان کێمبوونا پەیوەندیێت کۆمەڵایەتی. نەبوونا دەرفەت و دەلیڤێن کاری ب شێوەیەکێ خراب و ب گرانی ل سەر جڤاکی ڕاوەستیت ب تایبەت ژی تەخا گەنجان کو ب داینەمۆیێ ژیانێ بۆ وەلات و جڤاکی هاتیە نیاسین، ژبەر کو ژ لایێ ساخلەمیا بەدەنی یان فیزیکی (الجسدية)، پشتی کێمبوونا لڤین و هاتن و چوونا وی و ژ کارکەفتنا وی ژ لایێ هزری، نەبوونا دەرفەت یان دەلیڤا کاری دبیتە ئەگەرێ هندێ تووشی بێهنتەنگیێ (قلق)ێ ببیت و بەردەوام بەرەڤ زێدەبوونێ بچیت دگەل هندێ ڕەنگە جۆرە خەمگینیەکێ (التوتر)ەکێ بخۆڤە بگریت. هەر ب هەمان ئەگەر، ئانکو کارتێکرنەکا نیگەتیڤ ل سەر تەندروستیا گەنجی دکەت ب شێوەیەکێ گشتی ژ لایێ هزر و بیر و شیانێت کەسۆکی و هێزا لەشی. ل گوێرەی هندەک ڤەکۆلینان ل هندەک وەلاتان رێژا کەسێن ژ کارکەفتی، ئانکو بێکار و یێت وەغەر دکەن د ماوێ سالەکێ دا ل سەر یان زێدەترە ژ رێژا وان یێت کار دکەن، و ڤێ چەندێ ب مەترسیدار قەلەم د دەن. ئەڤە کارتێکرنێ ل سەر وەلات و جڤاکی دکەت. بۆ نموونه وەلات د قۆناغا ئاڤاکرنێ دا و دەربازکرنا قۆناغێت سەخت و دژوار دا بیت، د قەیرانێ دا بیت، پێدڤی ب گەنجەکی یە ژ لایێ هزر و شیانێت لەشی و یێ بەرهەڤ بیت. ئاها ل وێ دەمی دێ وەلات تووشی قەیرانەکا دی بیت ئەڤە ژی قەیرانا نەبوونا گەنجانە. و دیسان وەلاتێن خودان پیلانێن استراتیجی دبیت کارتێکرن ب شێوەیەکێ نەراستەوخۆ ل سەر ببیت و دیسان جڤاک ژی ڤێ کارتێکرنێ رزگار نابیت، دەمێ ژ ئەگەرێ نەبوونا دەرفەت و دەلیڤێن کارکرنێ دبیتە سەدەما لاواز و بێهێزبوونا پەیوەندیێت جڤاکی و کۆمەڵایەتی و زێدەبوونا رێژا کریارێن نەشارستانی و کرێت وەکی کریارا دزیکرنێ (السرقة) و زێدەبوونا رێژا تاوانان، ب ڤی ڕەنگی ڕوویێ جڤاکی کرێت و نەشرین دبیت.
3. ژ لایەنێ ئابۆری و دارایی: ئەو دابڕینا د ناڤبەرا گەنجی و کاری دا دروست دبیت و یا دومدرێژ بیت و بۆ ماوەیەکێ درێژ بێکار بمینیت، دکەڤیتە بن کارتێکرن و فشارەکا دەروونی دا، سەرەنجام کاریگەریێ ل سەر شیانێت وی یێت تاکە کەسی دکەت و د هەمان دەم دا ڤەگەڕاندنا وی بۆ بارێ وی یێ سروشتی ب زەحمەت دکەڤیت. چونکی دەمێ دەلیڤا ب دەستخستنا کاری کێم و زەحمەت دکەڤیت بۆ گەنجان، دبیت مەترسیەکا دی ب سەرهلدەت، ئەڤە ژی ژ لایێ هێزا لەشی و شیانێت کەسۆکی و هزر و بیرێن کاری تووشی ژ کارکەفتنا ب ئێکجاری یان پەککەفتی بهێتە هژمارتن. ژ بەر ڤێ یەکێ ڤەگەڕاندنا وی ل وی دەمی دێ ب زەحمەت کەڤیت. دیسان کاریگەریا نیگەتیڤ یا ئابۆری ل سەر وەلاتی هەیە و کارتێکرنا خۆ هەیە، چونکی دگەل زێدەبوونا دیاردا بێکاریێ و کێمبوونا دەرفەت یان دەلیڤێن کاری، راستەوخۆ کارتێکرنا خۆ ل سەر کێمبوون یان نەهێلانا وان دەرتەنگان یان ژێدەرێت داهاتی کەت و دبیتە سەدەمێ دروستبوونا (الكساد الاقتصادي) و نەبوونا هێزا کرینێ (القدرة الشرائية) کارتێکرنا خۆ ل سەر ئابۆرێ وەلات دکەت.
4. لایەنێ ساخلەمی: ب سەدەمێ نەبوونا باوەریێ و ئومیدێن گەنجان بۆ ب دەستخستنا دەلیڤێت کاری، دەستدان ب بەشەک ژ هیڤی و ئارمانجێت بۆ خۆ داناین، و ب پەیداکرنا بەشەک ژ پێدڤیێت خۆ یێت سەرەکی یێت تاکە کەسی و هەولدەن کار ل سەر بکەن و کار بۆ بکەن، لێ ژ دەستدانا باوەریا وان ب وان خۆ دبیتە سەدەمێ بێهیڤیبوون و ب تنێ بوونێ، ب بەرزەکرن یان هنداکرنا سەرچاوەیێ یان ژێدەرێ داهاتی. گەنجی دکەتە د قۆناغەکا دی دا، ئەڤە ژی قۆناغا نەمان یان ژ دەستدانا باوەری بخۆبوونێ، نێرینا وی بۆ ژیانێ نیگەتیڤە.