ڕۆژاڤابوونا پەردێ ل سەر گەندەلییێ ، دەستپێشخەرییێن نوو یێن عێراقێ بۆ سزادانا بەرپرسان و سەپاندنا سەروەریا یاسایێ

د ڤان سال و هەیامێن دوماهیێدا، ساحەیا سیاسی و کارگێڕی یا عێراقێ ل ژێر گەرماتییا پێلەكا نوو یا گۆڕانکاریاندا دژیت، کو تێدا جڤاکێ عێراقى ب گشتى و چاڤدێرێن دەرەکی شۆکبووین ب زنجیرەکا بەرفرە و ئێکا ل دویف ئێکا یا دەستەسەرکرن و گرتنا هندەک ژ بەرپرسێن گەلەک بلند و ناڤدارێن دەولەتێ یێن کو بۆ ماوەیەکێ درێژ دەستهەلاتدارێن ڕەها بوون. ئەڤ دۆسیەیێن مەزن یێن گەندەڵیێ یێن کو ل سەر ڤان کەسایەتییان هاتینە ڤەکرن، د بنەڕەت دا نە بتنێ بابەتێن دزینا سادە نە، بەلکو تێکچوونا بونیاتێ دارایی یێ دەولەتێ نە، کو بووینە ئەگەرێ هندێ گەنگەشەیەکا گەلەک قویل و بەرفرە د ناڤبەرا پسپۆرێن یاسایی، مافپەروەران و چاڤدێرێن سیاسیدا دروست ببیت کا ئەرێ ئەڤ پێنگاڤێن توند دێ شێن سیستەمێ کارگێڕی یێ پەککەفتی ل وەلاتی ژ ڤی دەردێ کۆن و کوژەک قورتال کەن یان ژی ئەڤە دێ بنە ئەگەرێ دروستبوونا نەهەڤسەنگییەکا نوی و پێکدادانێن نوی یێن سیاسی د ناڤبەرا جەمسەرێن دەستهەڵاتێدا ل دەڤەرێ. ئەڤ پێنگاڤێن گران یێن ل دژی ڤان بەرپرسان هاتینە هاڤێتن، ژ ئالیەکێ ڤە وەک نیشانەکا بهێز تێتە نرخاندن کو چ جاران و د بن چ چەترێن حزبی یان خێلەکی دا چ کەس ژ سەروەرییا یاسایێ بلندتر نینن و پێدڤییه هەر کەسەکێ دەستێ خۆ درێژ کربیتە سەر مالێ گشتی و قۆتا خەلکی، بێی جیاوازی بهێتە ڕاپێچکرن بۆ بەردەم دادگەهێ دا کو دەرئەنجامێ کارێن وی ببیتە پەند و وانەکا مێژوویی بۆ هەر کەسەکێ دی یێ کو د پاشەڕۆژێ دا هزر د دزین، برن یان بەهرا هشک یا داهاتێ مللەتی دا دکەت.

ئەڤ گرتنێن مەزن یێن ل سەر ئاستێ بلند دهێنە ئەنجامدان ب چ ڕەنگان نە تشتەکێ سادە یان کارڤەدانەکا سەرپێیی نە، بەلکو دەرئەنجامێ ڕاستەقینە یێ ڤەکۆلینێن کوور، گران و درێژخایەن یێن دەزگەهێن چاودێرییێ، دەستەیا دەسپاکیێ و سازیێن دادوەری یێن توندن کو بۆ ماوەیەکێ درێژ ل سەر کۆمکرنا بەلگەیان کارکرینە. هەمی دزانن کو دیاردەیا گەندەلییێ ل عێراقێ بۆ ماوەیەکێ درێژ ببو ئەگەرێ سەرەکی یێ پەککەفتنا ب سەدان پڕۆژەیێن خزمەتگوزاری یێن سەرەتایی وەک ئاڤ، کارەب، نەخۆشخانە و قوتابخانان، و بوە هۆکارێ خوارنا ئاشکرا یا مافێن وەلاتیێن هەژار و کەمدرامەت و ڤێ چەندێ ژی کاریگەریەکا کاولکەر و گەلەک خراب ل سەر بونیاتێ ئابوورێ گشتی گرتبوو و وەلات بەرەڤ قەرزاری و ئیفلاسبوونێ دبر. ل ڤێ دوماهێ ژی، بڕیارێن بوێرانە یێن دادگەهێ د کۆمەکا دۆسیەیان دا ڕاستییەکا نوی سەلماند کو ئەو ژی نەمانا چ پاراستنا سیاسی یان حەسادەتا حزبی یە بۆ چ بەرپرسان ئەگەر تاوانا وان و دەستدرێژییا وان ل سەر داگیرکرنا پۆستێن و تالانکرنا سامانێ دەولەتێ ب ڕێکا بەڵگەیێن حاشانەبرۆ ئاشکرا ببیت. ب ڕاستی ڤان ڕوودانان گەشبینییەکا ڕێژەیی بەلێ یا پێدڤی د ناڤ دل و دەروونێ خەلکیدا پەیداکرییە، چونکی جڤاک بۆ سالان د ناڤ بێهیڤییا چاڤەرییێدا دژیا، کو ب چاڤێن خۆ ببینن ئەو بازرگانێن سیاسەتێ و ئەو کەسێن بۆ سالان یاری ب چارەنڤێسێ گەلی و گەنجان دکرن، ئەڤرۆ ل پشت دەرگەهێن ئاسنین یێن زیندانێ بن و ل ژێر لێپێچینەوا یاسایی یا توند بن بێی کو چ هێزێن دەرەکی یان ناڤخۆیی یێن دەستڕۆیشتوو بشێن وان ژ ڤی سزایێ دادپەروەرانە و ڕەوا پاشبێخن یان ڕێڕەوا دادپەروەریێ بگۆڕن.

پێدڤییە د ڤی واریدا ل سەر ئاستێ نێڤدەولەتی ژی بەحس ل سەر دۆسیەیا ناڤدار یا عەلی زەیدی بهێتە کرن کو دۆسیەیا وی وەک وەرچەرخانەکا مەزن و نموونەیەکا زەق یا تێکچوونا سیستەمێ گەندەلییێ دهێتە هەژماردن، چونکی گرتنا کەسەکێ د ڤی ئاستی دا سەلماند کو تۆڕێن گەندەلییێ یێن ئالۆز چەند یێن بهێز بن ژی، ل دوماهیێ ل بەردەم گشارتییێ یاسایێ دێ هەرەسن. هاوکات د ڤێ چوارچۆڤێ دا، ڕۆلێ ویلایەتێن یەکگرتییێن ئەمریکا وەک فاکتەرەکێ دەرەکی یێ بهێز د دەرخستن و گڤاشتنێ ل سەر ڤان دۆسیەیان دا گەلەک بەرچاڤ دبیت، ب تایبەتی ل سەر پرسا کۆنترۆلکرنا تەوژمێ دۆلاری و ڕێگریکرن ل سپیکرنا پارەی د ناڤبەرا بانکێن عێراقێ و دەولەتێن دەوروبەر دا، کو ئەڤ چەندە بووە فشارەکا دارایی یا توند ل سەر دەسەڵاتا بەغدا دا کو ب شێوەیەکێ ڕژدتر ل دژی گەندەلکاران بجوولیت دا کو سیستەمێ دارایی یێ وەلاتی ژ سزایێن نێڤدەولەتی بپارێزیت.

ژ ئالیێ یاسایی، ئەکادیمی و دستووری ڤە، ئەڤ کارێ پیرۆز و مەزن یێ کو ئەڤرۆ دهێتە کرن، پێنگاڤەکا گەلەک ستراتیژی و گرنگە بۆ ئاڤاکرنا بنەجێ دەولەتەکا دامەزراوەیی یا ڕاستەقینە کو تێدا دادپەروەری، یەکسانی و شۆفاییا کارگێڕی بنەمایێن سەرەکی و بێ لادان بن چونکی پاراستنا سەروەرییا یاسایێ دەرگەهێ زێڕین و ئێکێ یە بۆ پێشڤەبرنا ئابوورێ وەلاتی و بهێزکرنا متمانەیا سستبوویی یا وەلاتی ب دەزگەهێن فەرمی یێن حکومەتێ و هەرچەندە هندەک چاڤدێرێن گۆشەگیر هزر دکەن ڕەنگە ئەڤ ململانێ و گرتنە یا گرێدای ب ململانێ و بەرژەوەندیێن سیاسی ڤە بیت یان ژی ل پاشەڕۆژێ د دۆسیەیێن دی یێن هەلبژارتنان دا وەک کارتەکا گوشارێ بهێتە بکارئینان، بەلێ ل دوماهیێ و ل سەر ئەرزی، ئەنجامێ وێ یێ یاسایی هەر د بەرژەوەندیا گشتی و پاراستنا دەولەتێ دا یە چونکی کێمکرنا دیاردەیا گەندەلییێ دێ ڕێ خۆش کەت بۆ هندێ کو سەرمایێ دەرەکی، وەبەرهێنەر و بازرگانێن جیهانی ب بێ ترسی و ب دلنیایی د پڕۆژەیێن ئاڤادانییێ و پیشەسازیێدا پشکنین و کار بکەن و ب ڤێ چەندێ ژی ڕەوشا دۆزینەوەیا کاری و گوزەرانا ڕۆژانە یا وەلاتیان دێ بەرەو باشتربوون و گەشەکرنێ چیت.

ل ڤێ دەرێ و ل دوماهییێ، پێدڤییە بەحس ل وێ ڕاستیێ بهێتە کرن کو ڕووبەڕووبوونا ئەژدهایێ گەندەلییێ ب گرتنا چەند بەرپرسان یان چەند ناڤێن دیارکری ب تنێ ب دوماهی ناهێت و برین ب ڤێ چەندێ ب تەمامی ساڕێژ نابیت، بەلکو پێدڤی ب چاکسازیەکا سیستەماتیك، ڕیشەیی و بهێز یا سەرتاسەری د ناڤ جومگەیێن کارگێڕیدا هەیە دگەل پەرەپێدانا هشیاریا جڤاکی یا تەک تەکێ وەلاتیان دا کو هەمی پێکڤە وەک بەرەیەکێ نیشتیمانی ل دژی ڤێ دیاردێ بڕاوەستن و پشتەڤانییا ڕەها یا دەزگەهێن دادوەری بکەن ل سەر دیتنەڤە، دویڤچوون و ئاشکراکرنا هەمی دۆسیەیێن ڤەشارتی، کۆن و نوی یێن گەندەلییێ ل وەلاتی دا کو عێراق و دەڤەر بەرەڤ قۆناغەکا نوی، گەش و ئارام گاڤان بهاڤێژیت کو تێدا چاڤدێرییا توند ل سەر هەر دینارەکێ خەرجکرنا داهاتێ گشتی هەبیت و هەمی پۆستێن میری و دەولەتی ب ڕاستی د خزمەتا مللەتی و مرۆڤایەتیێ دا بن نەک ببنه ئامراز بۆ زەنگینکرنا نایاسایی یا کەسان و لایەنێن حزبی یێن دیارکری.