ئازادییا ڕادەربڕینێ د ناڤبەرا رۆناهیا دیموکراسیێ و سیبەرا دکتاتۆریەتێ دا

دەما ئەم باسی ئازادییا ڕادەربڕینێ دکەین، ئەم باسی تشتەکێ سادە ناکەین؛ ئەم باسی لێدانا دڵێ مرۆڤایەتیێ دکەین. خودێ دەمێ مرۆڤ چێکری، عەقڵ و زمان دایێ دا کو بێژیت، بنڤێسیت، و یا د سەرێ وی دا هەی دیار بکەت. ئەڤە مافێ چ کەس و حکومەتان نینە کو دیاری بدەنە مە، بەڵکو ئەڤە مافەکێ ڕەوایێ هەر مرۆڤەکی یە، هەر ژ دەمێ ژ دایکبوونێ وەرە. لێ پرسیار ئەوە: ئەڤ مافە دناڤبەرا وەڵاتێن دیموکراسی و یێن دکتاتۆر دا چەوا دهێتە دیتن؟

ل ژێر رۆناهیا دیموکراسیێ دا چ ڕوویددەت؟

د وەڵاتەکێ دیموکراسی دا، ئەسل و بنەما ئەوە کو مرۆڤ یێ ئازادە. واتە دەمێ ئەز وەک هاوڵاتیەک دبینم تشتەک د وەڵاتی دا خەڵەتە، بۆ نموونە ڕێك و جاددە خرابن، کارەب نینە، یان یاسایەک هەیە کو ستەمێ دکەت، ئەز دشێم دەنگێ خۆ بلند بکەم. ئەز دشێم ل سەر فەیسبووکی، د ڕۆژنامەیەکێ دا، یان د خۆپێشاندانەکێ دا بێژم "ئەڤە خەلەتە و پێتڤیتە بهێتە چاککرن".

ل ڤێرێ، دەستهەڵاتدار یان حکومەت وەک خوداوەند تەماشەیی خۆ ناکەن؛ ئەو دزانن کو مرۆڤن و دشێن خەلەت ببن. ژبەر هندێ، ڕێ ددەنە خەلکی ڕەخنێ لێ بگرن چونکی ئەڤ ڕەخنەیە وەک خودیکەکێ، کێماسیان نیشا وان ددەت داکو کارێ خۆ باشتر لێ بکەن. دیموکراسی ڕێ ددەتە هەمی ڕەنگ و دەنگان کو بژین.

لێ دیسان، د ڤان وەڵاتان دا ژی تەحەددی هەنە. بۆ نموونە، سۆشیاڵ میدیا بوویە ئامرازەک کو هندەک جاران دهێتە بکارئینان بۆ بەڵاڤکرنا درەوان یان شکاندنا کەسایەتییا خەڵکی. ل ڤێرێ پێتڤیە ئەم تێبگەهین کو ئازادییا ڕادەربڕینێ واتا ئەز یا د دلێ خۆ دا بێژم، لێ نە ب شێوەیەک کو زەرەرێ بگەهینمە ژیانا کەسێن دی یان فتنێ دناڤ جڤاکی دا دروست بکەم.

پا د بن سیبەرا ڕەش یا دکتاتۆریەتێ دا دۆخ چەوایە؟

دەمێ تو چاڤێ خۆ دگێڕی بۆ وەڵاتێن دکتاتۆر، دیمەن ب تەمامی دهێتە گۆڕین و تارستانەک دروست دبیت. ل وێرێ تشتەک ب ناڤێ "ڕەخنە" یان "ڕائیا جیاواز" بوونا خۆ نینە. تنێ ئێک دەنگ هەیە، ئەو ژی دەنگێ سەرۆکی یان حزبا دەستهەڵاتدار. هەمی خەڵک پێتڤیە بێژن "بەلێ" و چ کەسێ ماف نینە بێژیت "نەخێر".

دکتاتۆریەت ژ پەیڤا ئازاد دترسیت. چونکی دزانیت ئەگەر مرۆڤەک ب دروستی باسێ کێماسیان بکەت، دێ مێشکێ خەلکێ دی ژی ڕووهنکەت و هۆشیاریەکێ دروست کەت. ئەڤ هۆشیارییە ژی مەترسیە بۆ سەر کورسی و تەختێ دەستهەڵاتا وان. ژبەر هندێ، د سیستەمێن دکتاتۆر دا، پەیڤا ڕاست و ڕەخنەگرتن دبیتە گەورەترین تاوان؛ سزایێ وێ ژی زیندانیکرنە، یان مرن و بەرزەکرنا دەنگێ وی کەسی ب تەمامی.

تەنانەت د ئەڤرۆ دا، دکتاتۆر تەکنەلۆجیا و سۆشیاڵ میدیایێ بۆ خزمەتا خۆ بکار دئینن. ئەوان پەیج و سیستمێن هاکەران دروست کرینە، نە بۆ هندێ کو گوهـ ل دەنگێ گەلی بگرن، بەڵکو بۆ هندێ چاڤدێریێ ل سەر مێشک و پۆستێن خەڵکی بکەن. ئەگەر تە پەیڤەک نڤیسی کو ب دلێ وان نەبیت، دێ د دەرگەهێ مالا تە دەن.

پەیاما من د ڤێ گوتارێ دا چییە؟

من دڤێت بێژم کو جڤاکێ بێدەنگ، جڤاکەکێ مڕی یە. وەڵاتێ کو مرۆڤ لێ بترسن دەنگێ خۆ بلند بکەن، چ جاران پێش ناکەڤیت و دادپەروەری تێدا دروست نابیت. ئازادییا ڕادەربڕینێ ئۆکسجینا ژیانێ یە بۆ مرۆڤی.

ئەرکێ مەیە، چ د سیستەمەکێ نیو-دیموکراسی دا بین یان د ناڤ جەرگێ ستەمکاریێ دا، چ جاران دەست ژ مافێ خۆ یێ ئاخافتنێ بەرنەدەین. پێتڤتە ئەم فێری هندێ ببین کو ب شێوەیەکێ شارستانی، ب زمانەکێ پڕ ژ ڕێز لێ ب هێز، دژی ستەمێ باخڤین و پشتەڤانیێ ل ڕاستیێ بکەین. چونکی ل دوماهیێ دا، دکتاتۆریەت و ترومبێلێن وان یێن سەربازی دێ چن، لێ پەیڤا ڕاست و کەرامەتا مرۆڤی دێ هەر مینن.