رۆلێ میدیایا کوردی و خرڤەبوون لدور پرەنسیپێن نیشتمانی: بەرسڤەک بۆ کاودانێن ھەستیار.

ئەرێ مانە پێدڤی یە د بۆیەر و کاودانێن سەخت و دژواردا میدیا ڕۆلێ خوەیێ نیشتمانی بگێریت؟!

بێ گومان، بەلێ و سەد جار بەلێ. د دەمێن سەخت و دژواردا، میدیا نھۆ ھێزەکا کاریگەرە پشکا شیرەتکار و سەربازی ژی پتر دکەت. ھەر دەمەکێ قەیران ڕووبەڕووی ولاتەکی دبن، میدیایا نیشتمانی دڤێت ببیتە ھەمبەرکارەکا ھشیار بۆ ڤان خالێن سەرەکی:
بلندکرنا ورەیا جڤاکی: چاندنا ھیڤی و باوەریێ د ناڤ تاکێن جڤاکیدا، و نیشاندانا ھێز و شیانێن بەرگریێ.
ئارامکرنا بازار و دەروونێ خەلکی: دویر کەڤتن ژ شەرێ دەروونی یێ کو ژ ئالیێ نەیاران ڤە دگەھێتە مە، ب ڕێکا پشتراستکرن و ڤەگۆھاستنا زانیارییێن فەرمی و پشتەڤانیکرنا بڕیارێن نیشتمانی و پاراستنا دەستکەفتێن گەلی ل ژێر چاڤدێریا بەرپرسیارەتییا مێژوویی.

ل دوماھیێ، میدیایەکا نیشتمانی و سەردەمیانە ئەو نینە کو کێماسییان ب شێوازەکێ خیانەتکارانە مەزن بکەت، بەلکو ئەو ئامرازە یا کو دڤێت د هەموو کاوداناندا ھشیاریێ بدەتە مللەتی و وەک بەربەستەکا پولایین ل بەرامەر ھەر ھەڕەشەیەکا دەرەکی ب ڕاوەستیت. ئایا د ڤێ قۆناغا ھەستیاردا، مانە پێدڤی یە ھەموو کەناڵ و دەزگەھێن مە بڕیارەکا گرنگ بدەن کو کێماسیێن دەربازبوویی ڕاست بکەن و ڤەگەڕن بۆ هێلا نیشتمانی یا ڕاستەقینە؟

دا بیرا هەوە بینم ل سالا2014 دەما تیرۆرستێن داعشێ هێرشی سەر هەرێما کوردستانێ کرین و هێزێن پێشمەرگەی هەمبەری ڤان تیرۆستان کەفتینە شەرەکێ دژوار. میدیایا کوردی کەفتە بن بارێ ناڤداریێ و لەزکرن د بەڵاڤکرن و ڕۆمالکرنا شەری ب شێوەیەکێ (ڕاستەوخۆ - زیندی) و نیشاندانا خال و جهێن لەشکەری و دیارکرنا چەک و شیانێن پێشمەرگەی و بەڵاڤکرنا ئامارێن شەری بێی گۆهدانا پرەسیپێن کارێ ڕۆژنامەڤانی و نیشتمانی .

نموونەیێن مێژوویی ژ کارکرنا میدیایێ د دەمێن قەیراناندا

ل دەمێن قەیران، و شەر و کاودانێن دژوار، میدیا ل گەلەک وەلاتێن عەرەبی یان جیھانی ڕۆلەکێ کاریگەر و ناڤەندی دبینیت بۆ بلندکرنا ورەیا جڤاکی و پشتەڤانیکرنا ھێزێن چەکدار. ل خوارێ ھندەک نموونەیێن دیار و بەرچاڤن کو د دەمێن بۆریدا، شێوازێ کارکرنا میدیایێ بۆ ڤی ئاراستەیی ھاتییە گۆھۆرین:

۱. میدیایا مسرێ ل دەمێ شەرێ ١٩٧٣، دگەل ئسرائیلێ میدیایا مسرێ (ب تایبەت رادیۆ و تێلەڤزیۆنا فەرمی و ڕۆژنامەیێن وەک ئەلئەھرام) بوونە ئامرازەکێ سەرەکی بۆ بلندکرنا ورەیا خەلکی و لەشکری. پەیامێن میدیایی تژی بوون ژ سترانێن نیشتمانی یێن پشتەڤان، بەلاڤکرنا سەرکەفتنێن ھێزێن چەکدار ب شێوازەکی کو باوەری ب خۆبوونا جڤاکی ڤەگێرایە ڤە، و دوورکەتن ژ بەڵاڤکرنا ھەر تشتی کو ببایە سەدەمێ شکاندا دەروونێ وەلاتییان یان لەشکری ل بەرەیێن شەرێ.

۲. میدیایا کۆیتێ د قەیرانا سالا ١٩٩٠ دا ل دەمێ داگیرکرنا کۆێتێ، ژلایێ ڕژێما گۆر ب گۆرا (سەدام حسێنی) ھەر چەندە پشکەک ژ میدیایا وەڵاتی تووشی ژێکڤەبوونا دەمکی بوون، لێ تێلەڤزیۆن و رادیۆیا فەرمی یا کۆێتێ و ئەو دەزگەھێن ژ دەرڤەی وەڵاتی ب ڕژدی کار دکر بۆ پاراستنا پەیوەندییا د ناڤبەرا سەرکرداتی و گەلی و ھێزێن بەرگریێ دا، ب بیرئینانا خەلکی کو ڤەگەراندنا ئاخێ ئەرکەکێ پیرۆزە،

۳. میدیایا سعودییێ د دەمێن قەیرانێن ئەمنی و سنووریدا د دەمێن کو سعودیە ڕووبەڕووی ھێرشێن ئەمنی یان مووشەکی بوویی (ژ ئالیێ ھێزێن دەرەکی یان گروپێن نەفەرمی ڤە)، میدیایا فەرمی و شاشەیێن مەزن یێن وەڵاتی سیستەمەکێ ھشیارییا نیشتمانی یێ مۆکم پەیڕەو دکەن ل جھێ بەڵاڤکرنا ترسێ، میدیا ب تەکەز کرن لسەر سەرکەفتنێن ھێزێن بەرگری و سوپای، ورەیا جڤاکی بلند دکەت. ھەروەسا گرنگییەکا مەزن ددەتە بڵاڤکرنا هشیارکرنێن فەرمی ب شێوازەکێ ئارامکەر، داکو دەروونێ وەلاتییان تێک نەچێت و پشتەڤانییا ھێزێن خوە یێن چەکدار بکەن.

ڤان نموونەیان نیشان ددەن کو میدیایا نیشتمانی یا ڕاستەقینە ل دەمێن قەیراناندا، ل جھێ ببنە سەدەمێ شکاندا ناڤخوە، دبیتە پەناگەھەک بۆ دروستکرنا ئارامیێ، و پشتەڤانەکێ پولایین بۆ پاراستنا مەزنیا وەڵاتی و ھێزێن وێ یێن چەکدار.

ڕێکارێن یاسایی و کارگێری یێن پێدڤی

حکوومەت و دەزگەھێن فەرمی دڤێت د چارچووڤەیێ دەستوور و یاسایێن کارپێکری و بنەمایێن دیموکراسییێ دا، سەرەدەرییەکا یاسایی، و ھەڤسەنگ و دژوار دگەل وان کەناڵ و دەزگەھێن میدیایی بکەن یێن کو د قەیراناندا زیانێ دگەھیننە ئاسایشا نەتەوەیی و دەروونێ جڤاکی. ئەڤە ژی چەند گاڤ و ڕێکارێن یاسایی نە یێن کو حکوومەت دشێت بگریتە بەر:
دانا زانیاریێن دروست: باشترین ڕێکارێن یاسایی و کارگێری ئەون کو حکوومەت بخۆ ب شەفافی زانیارییان بدەتە دەست سازیێن ڕاگەهاندنێ، داکو نەچار بن پشت بەستنێ ب ژێدەرێن نە فەرمی بکەن و جھەکی بۆ دەنگ و باسێن درەو یان نەڕاست پەیدا بکەن...
سزادانا کادری: بەرپرسیارکرنا خوەدییێن کەناڵان و ڕێڤەبەرێن وان ل سەر ئاستێ کەسایەتی ئەگەر دەزگەھێ وان بوونە ئەگەرێ تێکچوونا ئاسایشا جڤاکی.