مەترسی و باندۆرا کۆچکرنا گەنجان ژلایێ جڤاکی و سایکۆلۆجی ڤە

سەدەمێ دەرکەفتنا گەنجان جڤاک دکەڤیتە د بن هندەک پێلێن دژوارو ب هێز یێن نەرەحەتیێ و خەمگینیێ چونکە بێ بەهر دبیت ژ شیان و هێزا گەنجان دگەل زێدەبوونا ڤێ دیاردێ وەلات یان جڤاک زۆرتر خەمگین دبە ژبەر کۆ یەک ژ ستوونێن بنگەهێن ئاڤاکرن و پێشکەفتنێ یە، چونکە ئەو گەنجە دشێت ببیتە وێستگەها ئاڤاکرن و پێشکەفتنا جڤاکەکێ ب هێز و ب باندۆر.

دیارە ژبەر سەختیا ژیانێ خرابیا ڕەوشا گوزەرانێ و نەبوونا هیچ ژێدەرەکێ دارایی و نەبوونا پلان یان ستراتیژیەکێ بۆ کاراکرنا سەکته‌رێن ژیانێ ئەڤێت دبنە سەدەمێن گەشەسەندن و پێشکەفتنا ئابوورێ دەولەتێ ژبو دەست خستنا ژێدەرەکێ دارایی یێ ب هێز بەرەنگاربون و ڕزگارکرنا وەلاتی ژ کرێزا ئابووری و ژوان پێلین ژ دژواریێن برسێ و هەژاریێ پێلێن ڤێ دیاردێ کارتێکرن ل وەلاتێن هەژار (دول النامیة) کریە ژبەر زۆرترین ڕێژا کۆچکرنا گەنجان ل وەلاتێن کێشوەرێن ئەفریقیا و ئاسیا دهێتە دیتن هەرێما کوردستانێ ژی وەکو پشکەک ژ ئێک وەلاتێن هەم ژوان پێلێن هەژاریێ و هەم ژوان پێلین دژواریێن دیاردا کۆچکرنێ و باندۆرا وێ ڕزگار نابیت ژبەرکۆ باندۆرا کۆچکرنێ ل سنورێن جڤاکی بتنێ ناراوەستیت بەلکۆ شوێنەوارێن وی دێ کارتێکرنەکا نیگەتیڤ ل سەر ژیانا ئابووری و دیموگرافی ژی کەت وەکو میناک:

١. ئەگەر ژلایێ جڤاکی ڤە ڕاوەستیانەکێ ل سەر بکەین دێ بینین کۆچبەری کارتێکرنێن دەروونی و جڤاکی ل سەر کۆمەلگەهێ دکەت ژلایێ پەیوەندیێن کۆمەلایەتی دابرینا ڤان کەسان تایبەتیش ئەگەر بۆ ماوەیەکێ درێژبیت و ئارامیا وان ل سەر ڤێ دابرینێ و تێکەلبونا وان ب جڤاکەک و کەلتورەکێ دی دێ بیتە جەلەبەکێ ب داوی ئینانێ و بایێ فرینێ بۆ وی جڤاک و کۆمەلگەها لێ بنەجه دبە.

٢. دیسان ژلایێ زانستی ژی ڤە کۆچبەربوون پرس گرێکەک و مەترسیەکە ل سەر وەلاتی دەما کۆ وەلات ڤالا دبە ژلایێ شیان و داهێنان و بسپۆریێن زانستی یێت گەنجان ئارماجەکا خرابە ل سەر وەلاتی ژلایێ وەبەرهێنانێ و سیکتەرێن دن یێت ساخلەمی و پەروەردێ و کارێن وان یێن زانستی.

٣. دیسان یەک ژ باندۆرێن دن یێت کۆ ژ ئەنجاما کۆچبەربوونێ ل سەر کۆمەلگەهێ دکەت دوورکەفتنا خێزانێ ژ هەڤدوو بۆماوەیەکێ درێژ دبە سەدەما ژێک دابرینا وان ب یەکجاری ئەڤ چندە دبە سەدەمێ ڤەکێشانا بەلانس یان هاوسەنگیا دەولەتێ.

٤. دیسان یەک ژ باندۆرێن کۆچبەربوونێ ئەوە ژ ئەنجامێ پەراوێزخستن یان پشت گوهـ هاڤێتنا بایەخ نەدان ب هزرو بیرێن کەسانێن بسپۆر دبوارێن تەندۆرستی و ئەندازیاری دا دبیتە سەدەمێ دەرکەفتنا وان ژ وەلاتی و ڤالاتیەک مەزن و بەرفرەهـ د سازیێن میری یێت دەولەتێ دا ب دویڤ خۆ دهێلن، ئەڤە ژی وەلاتی ناچار دکەن پشت بەستن ب ئەزموونا کەسانێن بیانی بهێتەکرن ئەڤە ژی دبە هاریکار ژ بۆ زێدەبوونا ڕێژا هەژاریێ و بیکاریێ.