ئاخا مە و دیمۆگرافیا ترسێ؛ ئایا ئەم دێ بەرەڤ "کرێداریێ" ڤە دچین؟

د دیرۆکا مە یا پڕ ژ ئازار و قوربانیدانێ دا، ئاخ هەمیشە نە تەنێ جهەکێ جوگرافی بوویە، بەلکو قەوارەیەکێ پیرۆز بوویە کو ب خوینا بابی و باپیرێن مە هاتیە پاراستن. د سەدێ بیستێ دا، رژێمێن دیکتاتۆر ب هەمی شیانێن خۆ یێن سەربازی و ئەمنی هەول دا "تەعریبێ" ل سەر دەڤەرێن کوردستانی بسەپینیت، لێ بەرخۆدانا گەلێ کورد و ئیرادەیا وی یا نەشکستی، ئەو پلانە شکاندن. لێ ئەڤرۆ، د سەردەمێ ئازادیا هەرێما کوردستانێ دا، مە دیتنەکا جودا ژ وێ مەترسیێ هەیە؛ مەترسیەکا بێدەنگ لێ یا دژوار.

لڤێرێ جهێ پسیارێ یە:

ئەو خەلکێ کو ل وی دەمێ مە چ دەستەڵات و قەوارەیێن نیشتمانی نەبوون، ل هەمبەر تەعریبێ وەستیا و نەهێلا ئاخا مە ژ دەست بچیت، بۆچی ئەڤرۆ کو ئەم خوەدان پەرلەمان، حکومەت و سیستەمینە، دیمۆگرافیا مە ب ڤی رەنگێ خێرایی دهێتە گۆهرین؟ ئەڤرۆ تەعریب نە ب تانک و تۆپانە، بەلکو ب رێیا "بازرگانیێ" و کڕینا ئەردا ل شارێن مە دهێتە کرن. ئەڤە د بیتە دەرگەهەکێ ڤەکری بۆ تێکدانا ئاسایشا نەتەوەیی.

رەخنەیا ستراتیژی:

"تەعریبا ئابووری" یا بێدەنگ مەترسیەکا مەزنترە ژ تەعریبا ئاشکرا یا سەردەمێ سەددامی. د وی دەمی دا، دوژمنێ مە یێ دیار بوو، لێ ئەڤرۆ ئابووری د بیتە هەڤپشکەک بۆ کێمکرنا رەنگێ مە ل سەر ئاخا مە. کڕینا ملکێن ستراتیژی ل باژێڕێن مە. پشت راستکرنا دیمۆگرافی یا دەڤەرێ دگۆهرینیت. ئایا ئەم بازرگانیێ ب ئاخا خۆ دکەین؟ یان ئەم دێ چاڤەرێ بین کو نەڤیێن مە ل سەر عەردێ باب و کالیێن خۆ ببینە "کرێدار"؟

چارەسەری و رێکارێن پێشنیارکری:

بۆ پاراستنا ڤێ ئاخێ و رێگریکرن ل ڤێ مەترسیێ، پێدڤیە هەڤسەنگیا نەتەوەیی ب ڤان خالان بهێتە پاراستن:

• یاسایا ملکداریا ستراتیژی: دەستنیشانکرنا یاسایەکا پەرلەمانی کو کڕینا ئەردا ل دەڤەرێن سنووری و ستراتیژی بۆ بیانیان سنووردار بکەت.
• ئەنجوومەنێ ئاسایشا دیمۆگرافی: دامەزراندنا دەستەیەکێ بۆ چاڤدێریا گۆهرینێن دانیشتوان و رێکخستنا رێژا نیشتەجێبوونا بیانیان ل هەر باژێڕەکی.
• هاندانا وه‌به‌رهێنانا ناڤخۆیی: گرنگیدان ب سەرمایەدارێن کورد ل کەرتێن پیشەسازی و کشتوکاڵی، ل جیاتی کڕین و فرۆتنا ئەردا نیشتەجێبوونێ.
• سیستەمێ تۆمارکرنا نیشتەجێبوونێ: کارکرن ب سیستەمەکێ رێکخستی بۆ هاتنا خەلکێ ژ دەرڤە ب مەرجێن یاسایی، داکو باژێڕ ژ ئاکنجیێن خۆ نەهێنە ڤالا کرن.
• هشیارکرنا جڤاکی: رۆلێ میدیایێ دڤێت ببیتە پەیامبەرێ ڤێ مەترسیێ، دا خەلک بزانیت کو فرۆتنا ئاخێ، فرۆتنا پاشەڕۆژا نەڤیێن وانە.
• پشتەڤانیا گەنجان: ئاسانکاری بۆ ئاکنجیبوونا گەنجێن کورد ل باژێڕێن وان، داکو ئاخا وان ژ لایێ کێمە نەتەوان ڤە نەهێتە داگیرکرن.

دووماهی:

ئەڤ رەوشە زەنگەکا مەترسیێ یە. ئاخا کوردستانێ تابلۆیەکا پیرۆزە، نابیت ب "پارەی" بهێتە گوهارتن یان ب "بازرگانیێ" بهێتە دابەشکرن. پاراستنا ناسنامەیا نەتەوەیی، د پاراستنا جوگرافیا مە و رێگرییکرن ژ گۆهرینێن دیمۆگرافی دا یا هەی. ئەگەر ئەم ئەڤرۆ نەئاخڤین، دێ نەڤیێن داهاتی باجا ڤێ بێدەنگیێ دەن.