پەیماننامەیا لۆزان کو د ٢٤ تەموزا سالا (١٩٢٣ز) ل باژێرێ لۆزان وەلاتێ سویسرا هاتە ئیمزاکرن، ئێک ژ تاریکترین و کاریگەرترین لاپەرەیێن مێژوویا نوو یا گەلێ کورد بوویە. ئەڤ ڕێککەفتنامەیا نیڤدەولەتی د ناڤبەرا وەلاتێن سەرکەفتیێن شەڕێ جیهانیێ ئێکێ و دەولەتا نوو یا تورکیا ب سەرکردایەتیا مستەفا کەمال ئەتاتورک هاتە گرێدان و ب شێوەیەکی فەرمی برینەکا کوور و سارێژنەبووی ل سەر جەستەیێ نەتەوا کورد بجهێلا.

گرنگی و مەترسیا ئەڤێ پەیماننامەیێ د هندێ دابوو، کو هەمی ئەو هیڤی ئومێدێن د پەیماننامەیا سیڤەر یا ساڵا ١٩٢٠ێ دا بۆ مافێ ئۆتۆنۆمی یان سەربەخۆییێ بۆ کوردان هاتبوونە دیارکرن ب تەمامی ژ ناڤبرن، و بەرژەوەندیێن سیاسی یێن دەولەتێن مەزن ل سەر حەقێ مافێن نەتەوەیەکا بێ دەستهەلات هاتنە پێشئێخستن. هەروەها پەیماننامەیا لۆزان بوو ئەگەرێ دابەشکرنا فەرمی یا ئاخا کوردستانێ د ناڤبەرا (تورکیا، عێراق، سووریا و ئێران) دا.

بێبەهرکرنا شوناسێ و بەرخودانا نەتەوەیی

د چ بەند و دەقێن فەرمی یێن ئەڤێ پەیماننامەیێ دا چ ئاماژە ب ناڤێ کورد یان کوردستانێ و مافێن وان یێن نەتەوەیی یێن ڕەوا نەهاتیەکرن؛ بەلکو کورد بتنێ وەک کەمینەکا موسلمان د ناڤ دەولەتا نوو یا تورکیا دا هاتنە هژمارتن کو چ مافێن سیاسی یان کلتۆری یێن تایبەت نەهاتبوونە پاراستن. ئەڤێ چەندێ ژی ڕێ خۆشکر بۆ دەستپێکرنا سیاسەتێن دژوار یێن چەوساندنێن بەردەوام دژی شوناسا کوردی.

دەرئەنجامێن تال یێن لۆزانێ بتنێ دابەشکرنا ئاخێ نەبوو، بەلکو سەد سالێن تژی ژ شەڕ، ئالۆزی، ئەنفال، کیمیاباران و دەربەدەری بۆ گەلێ کورد ل هر چوار پارچێن کوردستانێ ل دویڤ خۆ دا ئینان ل بەرامبەر ئەڤێ نەدادپەروەریا نیڤدەولەتی. بەلێ گەلێ کورد چ جاران سەرێ خۆ بۆ داگیرکاریێ نەچەماند و کچ و کوڕێن ڤێ ئاخێ ب درێژاهیا سەد سالێن دەربازبووی ب دەهان شۆرەش و ڕاپەرینێن مەزن دژی بارودۆخێ لۆزان بەرپا کرن، ژ شۆڕشا شێخ سەعیدێ پیران و ئاگری و بارزان هەتا شۆڕشا مەزنا ئەیلوولێ.